ÞAÐ ERU dapurlegar fréttar sem okkur berast nú um niðurskurð í grunnskólunum. Sveitarfélögin standa illa og þurfa að draga saman seglin. Fræðslumálin eru stærsti útgjaldaþátturinn og sveitarstjórnarmenn líta til þeirra þegar spara þarf útgjöld. Það er í sjálfu sér eðlilegt. En því má ekki gleyma að hlutverk grunnskólans er að mennta börn og unglinga og byggja með því grunninn að velferð þeirra og þjóðarinnar. Sparnaður í rekstri grunnskólanna má ekki leiða til þess að þau börn sem þar eru nú fái minni tækifæri til mennta en þau sem lokið hafa grunnskóla eða börn í nágrannalöndunum. Slíkur sparnaður gæti orðið þessum einstaklingum og þjóðinni dýrkeyptur seinna meir.

Flest sveitarfélög hafa nú þegar skorið niður fjárveitingar til grunnskólanna sinna. Niðurskurðurinn kemur niður á kennslu, félagsstarfi nemenda, foreldrasamstarfi og þjónustu s.s. skólaakstri og verðlagi í skólamötuneytum.

Hlutverk grunnskólanna er menntun barna og unglinga og það er sterk krafa í samfélaginu um að þeir standi sig þar. Fækkun vikulegra kennslustunda og fækkun kennsludaga á ári mun gera skólunum erfiðara með að standa undir þeim kröfum sem gerðar eru til þeirra. Fækkun árlegra kennsludaga um 10 þýðir að hver nemandi fær hátt í einu skólaári styttri skólagöngu en áður. Auk þess mun skólaganga hans verða meira en einu skólaári styttri en jafnaldra hans í nágrannalöndunum. Þá raska sparnaðaraðgerðir af þessu tagi styttingu framhaldsskólans, þar sem talsvert af námsefni hans hefur verið flutt eða er verið að flytja í efstu bekki grunnskólans. Einnig er rétt að benda á að niðurskurður í forfallakennslu kemur að langmestu leyti niður á kennslu unglinga þar sem gríðarlegir erfiðleikar skapast við að fella niður kennslu hjá yngri nemendum. Sparnaður sem fenginn er með minni kennslu er óráð og afleiðingar hans geta verið alvarlegar.

Á síðustu árum hefur sérkennsla aukist talsvert í grunnskólum. Ástæðan er sú að nú er að fullu verið að hrinda í framkvæmd þeirri stefnu sem mörkuð var með grunnskólalögunum 1974 að grunnskólinn ætti að vera skóli án aðgreiningar. Í því skyni hafa nokkrir sérskólar verið lagðir niður og sérdeildum hefur fækkað. Með auknum mannafla hefur almennum grunnskólum verið gert mögulegt að veita nemendum sem áður sóttu sérskóla góða menntun í sínum heimaskóla. Margir grunnskólar hafa nú þegar byggt upp dýrmæta þekkingu og reynslu á þessu sviði. Það er mikilvægt að stíga ekki skref aftur á bak í þessum efnum í þeirri von að draga úr útgjöldum. Slíkur sparnaður er líklegur til að verða mikill kostnaður síðar.

Flest sveitarfélög hafa dregið úr útgjöldum til vörukaupa í grunnskólum. Rétt er að vekja athygli á að mjög líklegt er að það dragi úr möguleikum í list- og verkgreinakennslu þar sem minni peningar verða til kaupa á efnum sem þarf í slíka kennslu.

Undanfarinn áratug hafa grunnskólar sinnt þjónustu til hliðar við það hlutverk að vera menntastofnanir. Gæsla yngstu skólabarnanna að lokinni kennslu er þjónusta sem víða er boðið upp á. Foreldrar greiða fyrir þessa þjónustu en ljóst er að sveitarfélögin þurfa einnig að leggja nokkuð til.

Skólamötuneyti eru nú rekin í flestum skólum. Foreldrar greiða að jafnaði hráefnisverðið en sveitarfélögin borga öll laun og annan rekstrarkostnað. Misjafnt er með hvaða hætti mötuneytin eru rekin t.d. er í sumum tilfellum allur matur eldaður á staðnum og í öðrum allur matur keyptur tilbúinn frá mötuneytum, jafnvel í öðrum landshlutum. Það er mikilvægt að hagræða í þeirri þjónustu skólanna sem snýr að öðru en menntuninni. Það kann að vera að hægt sé að spara í rekstri skólagæslu og mötuneyta.

Skólar hafa dregið verulega út skólaferðalögum enda er þeim gert að greiða þau að fullu. Þegar allur kostnaður meðalárgangs vegna vikudvalar í skólabúðum er tekinn saman nemur hann um einni milljón. Margir skólar hafa verið að senda tvo árganga á ári en með því að hætta þessum ferðum geta þeir sparað talsvert en nemendur verða að vísu án þeirrar upplifunar og menntunar sem þeir öðlast í skólabúðunum. Stjórnun hefur á síðustu árum aukist í grunnskólum um leið og aukin stjórnunarverkefni hafa verið sett til þeirra. Skólar eru fjölmennir vinnustaðir og í mörg horn að líta bæði hvað varðar málefni nemenda og starfsmanna. Það er eflaust hægt að hagræða eitthvað í stjórnun en þá verður að hafa í huga að einhver verkefni munu sitja á hakanum, jafnvel ekki verða unnin.

Sparnaður má ekki leiða til kostnaðarauka annars staðar eða í framtíðinni. Það er mikilvægt að hafa skólamenn með í að leita að sparnaðarleiðum til að draga úr skaðanum. Aðstæður eru mismunandi í skólunum og á einum stað er t.d. vilji til að kenna í aldursblönduðum námshópum, á öðrum möguleiki á að vera með misstóra námshópa og á þeim þriðja jafnvel bara stærri bekki. Kennarar og skólastjórnendur eru kröfuhörð fagstétt sem setur menntun nemenda í öndvegi og þeir eru örugglega tilbúnir til að fara ofan í saumana á skólanum sínum í því skyni að ná fram betri nýtingu þess fjármagns sem úr er að spila.

Hafsteinn Karlsson; skólastjóri Salaskóla Kópavogi


>> Það er mikilvægt að hafa skólamenn með í að leita að sparnaðarleiðum í grunnskólunum til að draga úr skaðanum.